ENG

Tranh 12 con giáp

Nguyễn Tư Nghiêm

- Grand Opening -

at 21:55 - Thứ Ba, 21/07/2015

- During -

21/07/2015 - 29/07/2015

Họa sĩ Nguyễn Tư Nghiêm và Tranh 12 con giáp

      Thuộc thế hệ cuối cùng của trường Cao Đẳng Mỹ thuật Đông Dương, Nguyễn Tư Nghiêm (1919) là một trong bốn danh họa hiện đại nửa cuối thế kỷ XX vẫn còn sống và sáng tác (Nguyễn Sáng 1923-1988, Bùi Xuân Phái 1920-1988, Dương Bích Liên 1924-1988). Sức sống nghệ thuật của ông có lẽ vẫn lâu dài bởi so với những người cùng thời, ông là họa sĩ hiếm hoi đã tạo ra một phối kết tinh tế giữa hội họa hiện đại và nghệ thuật tạo hình truyền thống mang bản sắc Việt.

 

      Cũng giống như Nguyễn Sáng, bút pháp tả thực được Nguyễn Tư Nghiêm phát triển đến mức hoàn thiện ngay từ giai đoạn 1946 - 1960. Ông đã vẽ hàng loạt tác phẩm như “Con nghé quả thực”, “Nông dân đấu tranh chống thuế năm 1930”, “Đêm giao thừa bên hồ Gươm”... phản ánh đời sống hiện thực, đồng thời khai mở ngôn ngữ hội họa của riêng mình, và qua đó tạo thành dấu ấn Nguyễn Tư Nghiêm không thể trộn lẫn trong hội họa Việt Nam đương đại. Nhưng chính những tác phẩm thuộc loạt đề tài khác ít tính tả thực hơn như: “Gióng”, “Múa cổ”, “Mười hai con giáp”, “Kiều”... đã mở ra một bình diện tư duy tạo hình khác. Trong những loạt tranh nổi tiếng này, họa sĩ đã khai triển bút pháp hình họa độc đáo được gợi hứng từ tranh dân gian và mỹ thuật đình làng châu thổ Bắc bộ.

      “Mười hai con giáp” là đề tài “thường niên” của Nguyễn Tư Nghiêm. Thường mỗi độ xuân về, ông lại khai bút về biểu tượng của năm âm lịch. Đôi khi ông vẽ 12 con vật trong cùng một bức tranh với bố cục 12 cung của một lá số tử vi, khi lại vẽ riêng từng con vật trong một tranh riêng. Những đường nét khắc khổ và mạch lạc như dẫn xuất từ nghệ thuật chạm khắc dân gian Việt Nam. Nhiều hình con vật mang ấn tượng phồn thực, gợi nhớ nghệ thuật hang động tiền sử và dòng tranh dân gian Đông Hồ. Vẻ đẹp của loạt tranh “Mười hai con giáp” là ở sự bình dị mà hiện đại, chân thực mà tượng trưng - một vẻ đẹp vượt thời gian!

      Hình họa Nguyễn Tư Nghiêm thoải mái “đi lại” giữa bút pháp hiện thực và nghệ thuật dân gian. Mạch cảm xúc tạo hình của ông phát triển tự do với những hình thể được bóp ngắn, kéo dài, đập vỡ rồi tái cấu trúc. Chúng bắt đầu và kết thúc một cách đầy ngẫu hứng. Hình tượng trong tranh ông là tinh thần và ngôn ngữ của điêu khắc đình làng Việt Nam thế kỷ 17. Dường như họa sĩ đã bóc tách các đường nét trên bề mặt những bức phù điêu cổ, biến đổi trong không gian nhiều chiều và sắp đặt lại trên mặt phẳng - không gian hai chiều. Trong nhiều tác phẩm Nguyễn Tư Nghiêm, giữa đường nét và màu sắc có một “độ trượt”, màu sắc chỉ tạo “không gian” cho bản hòa tấu của đường nét. Để là mình ở cung cách ấy không hề đơn giản, khi mà thế giới hội họa sừng sững những tượng đài như Picasso....

      Mặc dù Nguyễn Tư Nghiêm không có ý định vẽ trừu tượng, nhưng trong nhiều tác phẩm, ông đã lược bỏ dẫn ngôn ngữ hiện thực để tiến gần đến trừu tượng. Những hình thể gần như tan biến trong tổ hợp đường nét và màu sắc. Hội họa đối với ông là một trải nghiệm đời sống song hành với những suy tư siêu hình, nó vừa đưa ông lại gần hiện thực lại vừa kéo ông lùi xa hơn. Họa sĩ vừa như thân tình, vừa như xa lạ. Tranh ông không tạo cảm giác dễ xem, dễ cảm nhận được ngay và gây ấn tượng rõ nét như tranh của Nguyễn Sáng hay Bùi Xuân Phái... Nhưng như một thứ rượu quý, càng lâu ngày càng nồng nàn, hấp dẫn hơn cùng năm tháng.

      Một hành trình ngược thời gian, không ở lại với quá khứ, để đi xa hơn hiện tại.

Thành phố Hồ Chí Minh - 12/2011

Trần Hậu Tuấn
(Xem thêm)